Summary of Verb Forms in Sanskrit

• Types of Sentences:
  • कर्तृवाच्यम् (Agentive Voice): Focus on the doer.
  • कर्मवाच्यम् (Objective Voice): Focus on the action done.
  • भाववाच्यम् (Impersonal Voice): Focus on the state or condition.
• Examples of Verb Conjugation:
  • Active Voice:
    • अहं जलं पिबामि। (I drink water.)
    • बालक: पाठं पठति। (The boy reads the lesson.)
  • Passive Voice:
    • मया जलं पीयते। (Water is drunk by me.)
    • बालकेन पाठः पठ्यते। (The lesson is read by the boy.)
• Common Verbs and Their Forms:
  • गच्छति (go) → गम्यते (is gone)
  • पठति (read) → पठ्यते (is read)
  • खादति (eat) → खाद्यते (is eaten)
  • क्रीडति (play) → क्रीड्यते (is played)
• Key Notes:
  • In कर्तृवाच्यम्, the subject is in the nominative case.
  • In कर्मवाच्यम्, the subject is in the accusative case.
  • Certain verbs are intransitive and require transformation into भाववाच्यम्.

वाच्यम्

उदाहरणानि

• बालका: एतानि उदाहरणानि ध्यानेन पठन्तु
  • (ख) 1075CH11
  • (क) बालक: पाठं पठति।
  • छात्र: लेखं लिखति।
  • कृषकः कार्यं करोति।
  • शिक्षक: पाठयति।
  • श्रमिक: पाषाणं त्रोटयति।
  • बालिका नृत्यति।
  • धावकः धावति।
  • क्रीडक: क्रीडति।
  • अहं गृहं गच्छामि।
  • बालकेन पाठ: पठ्यते।
  • छात्रेण लेख: लिख्यते।
  • कृषकेण कार्यं क्रियते।
  • शिक्षकेण पाठ्यते।
  • श्रमिकेण पाषाण: त्रोट्यते।
  • बालिकया नृत्यते।
  • धावकेन धाव्यते।
  • क्रीडकेन क्रीड्यते।
  • मया गृहं गम्यते।
  • आवाभ्यां भ्रम्यते।
  • अस्माभिः कार्यं क्रियते।
  • त्वया किं क्रियते?
  • युवाभ्यां कुत्र गम्यते?
  • युष्माभि: कन्दुकं क्रीड्यते।
  • माता भोजनं पचति।
  • पिता आपणं गच्छति।
  • मम मित्रं चलचित्रं पश्यति।
  • अविवेकी वृक्षान् कृन्तति।
  • लता कथां शृणोति।
  • तृषार्त: जलं पिबति।
  • बुभुक्षितः भोजनं करोति।
  • बालिका गीतं गायति।
  • शिशुः रोदिति।
  • माता भोजनं पच्यते।
  • पित्रा आपणं गम्यते।
  • मम मित्रेण चलचित्रं दृश्यते।
  • अविवेकिना वृक्षा: कर्त्यन्ते।
  • लतया कथा श्रूयते।
  • तृषार्तेन जलं पीयते।
  • बुभुक्षितेन भोजनं क्रियते।
  • बालिकया गीतं गीयते।
  • शिशुना रुद्यते।

क्रियापदपरिवर्तनम्

1. अधोलिखितवाक्येषु कर्मपदं परिवर्त्य वाक्यानि लिखत
   • श्रमिक : भारं वहति। → श्रमिकेण भारं वह्यते।
   • स: पाषाणं त्रोटयति। → स: त्रोट्यते।
   • सा गीतं गायति। → तया गीतं गीयते।
   • माता रोटिकां पचति। → मातृ रोटिकां पच्यते।
   • पिता फलानि आनयति। → पित्रा फलानि आनय्यते।
   • सेवक: सेवां करोति। → सेवकेण सेवां क्रियते।
   • चिकित्सक: उपचारं करोति। → चिकित्सकेण उपचारं क्रियते।
   • नीलिमा पाठं स्मरति। → नीलिमया पाठं स्मर्यते।

कर्तृपदपरिवर्तनम्

1. अधोलिखितवाक्येषु कर्तृपदं परिवर्त्य वाक्यानि लिखत
   • बालक: पायसं खादति। → पायस: खाद्यते।
   • अहं फलं खादामि। → फलं खाद्यते।
   • त्वं किं शृणोषि? → किं श्रूयते?
   • आवां चित्राणि पश्यावः। → चित्राणि दृश्यन्ते।
   • वयं पाठं स्मराम: → पाठ: स्मर्यते।

Common Mistakes and Exam Tips

Common Pitfalls

• Verb Form Changes: Students often forget to change the verb forms according to the subject and voice. For example, in the sentence "अहं जलं पिबामि।" (I drink water), the correct transformation for passive voice should be "मया जलं पीयते।" (Water is drunk by me).
• Subject-Verb Agreement: Ensure that the subject and verb agree in number and person. For instance, "बालक: पाठं पठति।" (The boy reads the lesson) should be correctly transformed to passive as "बालकेन पाठ: पठ्यते।" (The lesson is read by the boy).

Tips for Avoiding Mistakes

• Practice Verb Transformations: Regularly practice changing verbs from active to passive voice and vice versa. This will help in mastering the forms.
• Review Subject and Object: Always identify the subject and object in a sentence before making transformations to avoid confusion.
• Use Examples: Refer to examples provided in the study material to understand the correct usage of verbs in different contexts.