StudyTunnel Logo
StudyTunnel
by BhamuIntelli Systems LLP

Home

School

CBSE

Class 10

Sanskrit – Vyakaranavithi

Vakya parivartan

Vakya parivartan

Action PlanNotesQuestionsMock-Test
Study Action Plan (Sorted by Difficulty)
कर्तृवाच्य
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
कर्मवाच्य
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
क्रिया रूपांतरण
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
प्रत्यय प्रयोग
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
भाववाच्य
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
वाच्य परिवर्तन
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High

Learning Objectives

Top

Learning Objectives

  • वाच्य परिवर्तनं अवगन्तुम्।
  • कर्तृवाच्यस्य स्वरूपं च प्रयोगं च ज्ञातुम्।
  • कर्मवाच्यस्य विशेषतां च प्रयोगं च अध्ययनं कर्तुम्।
  • भाववाच्यस्य प्रयोगं च तस्य विशेषतां च अवगन्तुम्।
  • क्रिया रूपांतरणं कर्तृवाच्ये कर्मवाच्ये च अध्ययनं कर्तुम्।
  • भूतकालीन क्रियासु प्रत्यय प्रयोगं अवगन्तुम्।

Practice, Analyze & Improve

Dont just read—test your knowledge! Unlock the Student Workspace to take chapter tests and get instant performance insights.

Deep Analytics

Peer Comparison

Track Progress

Claim Free Account100% Free • No credit card required

Revision Notes & Summary

Top

Chapter Notes

वाच्य परिवर्तन

  • वाच्य: अभिव्यक्ति या कथन के प्रकटीकरण की विधा।
  • प्रकार: कर्तृवाच्य, कर्मवाच्य, भाववाच्य।

कर्तृवाच्य

  • लक्षण: कर्ता प्रधान होता है।
  • विभक्ति प्रयोग:
    • कर्ता में प्रथमा विभक्ति।
    • कर्म में द्वितीया विभक्ति।
  • उदाहरण:
    • राम: गृहं गच्छति।
    • बालिका पाठम् पठितवती।

कर्मवाच्य

  • लक्षण: कर्म की प्रधानता होती है।
  • विभक्ति प्रयोग:
    • कर्म में प्रथमा विभक्ति।
    • कर्ता में तृतीया विभक्ति।
  • उदाहरण:
    • रामेण गृहं गम्यते।
    • विद्यार्थिना पाठ: पठ्यते।

भाववाच्य

  • लक्षण: क्रिया का अर्थ या भाव प्रधान होता है।
  • विभक्ति प्रयोग: कर्ता में तृतीया विभक्ति।
  • क्रिया प्रयोग: प्रथम पुरुष एकवचन।
  • उदाहरण:
    • मया सुप्यते।
    • तै: आस्यते।

क्रिया रूपांतरण

  • कर्तृवाच्य से कर्मवाच्य: क्रिया रूपांतरण के नियम।
  • उदाहरण:
    • पठति → पठ्यते।
    • लिखति → लिख्यते।

प्रत्यय प्रयोग

  • भूतकाल:
    • कर्तृवाच्य में 'क्तवतु' प्रत्यय।
    • कर्मवाच्य में 'क्त' प्रत्यय।
  • उदाहरण:
    • स: फलानि खादितवान्। → तेन फलानि खादितानि।
    • अहम् ग्रन्थान् पठितवान्। → मया ग्रन्थाः पठिता:।
Do you belong in the Top 10%?

Our analytics show that most students struggle with specific concepts in Vakya parivartan. Take a free diagnostic test to generate your personal Learning DNA profile.

Practice Test – MCQs, True/False

Top

Multiple Choice Questions

A.

पठ्यते

B.

पठति

C.

पठितवान्

D.

पठित
Correct Answer: A

Solution:

'पठति' इत्यस्मिन् क्रिया रूपं कर्मवाच्ये 'पठ्यते' भवति।

Chapter Concept:

वाच्य परिवर्तन

A.

प्रथमा

B.

द्वितीया

C.

तृतीया

D.

चतुर्थी
Correct Answer: A

Solution:

कर्तृवाच्ये कर्तरि प्रथमा विभक्तिः भवति।

Chapter Concept:

वाच्य परिवर्तन

A.

मया ग्रन्थाः पठिताः

B.

मया ग्रन्थान् पठितवान्

C.

मया ग्रन्थाः पठितवन्तः

D.

मया ग्रन्थे पठिते
Correct Answer: A

Solution:

'अहम् ग्रन्थान् पठितवान्' इत्यस्मिन् वाक्ये कर्तृवाच्यं रूपं अस्ति। कर्मवाच्ये 'मया' कर्ता तृतीया विभक्तौ भवति, अतः 'मया ग्रन्थाः पठिताः' इत्येव शुद्धं विकल्पः।

Chapter Concept:

क्रिया रूपांतरण

A.

कर्तृ के अनुसार

B.

कर्म के अनुसार

C.

भाव के अनुसार

D.

सम्प्रदान के अनुसार
Correct Answer: B

Solution:

कर्मवाच्ये क्रिया का प्रयोग कर्म के लिङ्ग, पुरुष तथा वचन के अनुसार होता है।

Chapter Concept:

वाच्य परिवर्तन

A.

कर्म के अनुसार

B.

कर्तृ के अनुसार

C.

भाव के अनुसार

D.

प्रथम पुरुष एकवचन में
Correct Answer: D

Solution:

भाववाच्ये क्रिया का प्रयोग प्रथम पुरुष एकवचन में होता है, चाहे कर्ता एकवचन में हो या बहुवचन में।

Chapter Concept:

वाच्य परिवर्तन

A.

प्रथमा

B.

द्वितीया

C.

तृतीया

D.

चतुर्थी
Correct Answer: C

Solution:

कर्मवाच्ये कर्तरि तृतीया विभक्तिः प्रयुज्यते।

Chapter Concept:

कर्मवाच्य

A.

प्रथमा

B.

द्वितीया

C.

तृतीया

D.

चतुर्थी
Correct Answer: C

Solution:

कर्मवाच्ये 'क्त' प्रत्ययस्य प्रयोगे कर्तरि तृतीया विभक्तिः भवति। यथा, 'तेन फलानि खादितानि' इत्यत्र 'तेन' इति कर्तरि तृतीया विभक्तिः अस्ति।

Chapter Concept:

प्रत्यय प्रयोग

A.

प्रथमा

B.

द्वितीया

C.

तृतीया

D.

चतुर्थी
Correct Answer: A

Solution:

कर्तृवाच्ये कर्तरि प्रथमा विभक्ति: भवति।

Chapter Concept:

क्रिया रूपांतरण

A.

प्रथमा

B.

द्वितीया

C.

तृतीया

D.

चतुर्थी
Correct Answer: C

Solution:

कर्मवाच्ये कर्तरि तृतीया विभक्तिः प्रयुज्यते।

Chapter Concept:

कर्मवाच्य

A.

गायति

B.

गीयते

C.

गायित

D.

गायितवान्
Correct Answer: B

Solution:

'सः गायति' इत्यस्मिन् वाक्ये भाववाच्ये क्रिया रूपं 'गीयते' भवति।

Chapter Concept:

वाच्य परिवर्तन

Experience the StudyTunnel Method

We do not just give you mock tests. We guide you through a gamified, AI-driven learning path designed to guarantee mastery.

Step 1: Practicing the Concepts

Vakya parivartan

Step 2: Master Boss Exam
Locked • Full Phase Assessment
Step 3: Redemption Arena
Locked • AI Weakness Tracker

True or False

Correct Answer: True

Solution:

कर्तृवाच्ये भूतकालवाचकः क्रियासु 'क्तवतु' प्रत्ययः प्रयुज्यते।

Chapter Concept :

प्रत्यय प्रयोग

Correct Answer: True

Solution:

भूतकाल की क्रियाओं में कर्तृवाच्य में जहाँ 'क्तवतु' प्रत्यय का प्रयोग होता है, वहाँ कर्मवाच्य में 'क्त' प्रत्यय का प्रयोग होता है।

Chapter Concept :

प्रत्यय प्रयोग

Correct Answer: True

Solution:

कर्तृवाच्ये कर्तरि प्रथमा विभक्तिः प्रयुज्यते, यथा 'रामः गृहं गच्छति'।

Chapter Concept :

क्रिया रूपांतरण

Correct Answer: True

Solution:

कर्तृवाच्ये कर्ता प्रधानः अस्ति, अतः कर्तरि प्रथमा विभक्तिः प्रयुज्यते।

Chapter Concept :

वाच्य परिवर्तन

Correct Answer: True

Solution:

कर्मवाच्ये कर्मणि प्रथमा विभक्तिः भवति, यथा 'रामेण गृहं गम्यते'।

Chapter Concept :

कर्मवाच्य

Correct Answer: True

Solution:

भाववाच्ये कर्तरि तृतीया विभक्तिः भवति, यथा 'मया सुप्यते'।

Chapter Concept :

भाववाच्य

Correct Answer: True

Solution:

भाववाच्ये क्रिया प्रथमपुरुष एकवचनरूपेण एव प्रयुक्ता भवति, यद्यपि कर्ता एकवचनं वा बहुवचनं वा भवेत्।

Chapter Concept :

वाच्य परिवर्तन

Correct Answer: True

Solution:

कर्तृवाच्ये कर्ता प्रधानः भवति, तस्मिन् प्रथमा विभक्तिः तथा कर्मणि द्वितीया विभक्तिः प्रयुक्ते। यथा 'रामः गृहं गच्छति' इत्यत्र 'रामः' कर्ता प्रथमा विभक्तेः, 'गृहम्' कर्म द्वितीया विभक्तेः च।

Chapter Concept :

कर्तृवाच्य

Correct Answer: True

Solution:

भाववाच्ये क्रिया का अर्थ या भाव प्रधान होता है, तथा क्रिया प्रथम पुरुष एकवचन में ही प्रयुक्त होती है।

Chapter Concept :

भाववाच्य

Correct Answer: False

Solution:

कर्तृवाच्ये कर्तरि प्रथमा विभक्तिः भवति।

Chapter Concept :

वाच्य परिवर्तन

AI Learning Assistant
Top

I can help you understand Vakya parivartan better. Ask me anything!

Summarize the main points of Vakya parivartan.
What are the most important terms to remember here?
Explain this concept like I'm five.
Give me a quick 3-question practice quiz.
StudyTunnel Methodology

We dont just provide random mock tests. Our AI-driven, phase-wise learning system is designed to guarantee mastery from your first chapter to your final exam.

1
Master the Concepts

Start with chapter notes, formulas, and common exam mistakes. Practice with thousands of MCQs, True/False, and Descriptive questions with instant solutions.

2
Conquer Boss Exams

Once you master individual chapters, unlock Phase-wise Boss Exams. These milestone tests simulate the actual exam environment to test your retention across multiple subjects.

3
The Redemption Arena

The ultimate learning hack. Our AI tracks every mistake you make and dynamically generates custom tests targeting your weak points until you achieve 100% accuracy.