Karak aur vibhakti

Study Action Plan (Sorted by Difficulty)
कारक
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
चतुर्थी विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
तृतीया विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
द्वितीया विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
पञ्चमी विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
प्रथमा विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
षष्ठी विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High
सप्तमी विभक्ति
Accuracy: 0%
Total Attempted0
Total Correct0
Total Incorrect0
Difficulty Level:
High

Learning Objectives

Top

शिक्षणलक्ष्याणि

  • कारकाणां स्वरूपं अवगन्तुं।
  • विभक्तीनां प्रयोगं च ज्ञातुं।
  • प्रथमा विभक्तेः प्रयोगं कर्तृवाच्ये कर्तरि च कर्मवाच्ये कर्मणि च अवगन्तुं।
  • द्वितीया विभक्तेः प्रयोगं कर्तृवाच्ये वाक्ये कर्मणि च विशेषाव्यययोगे च ज्ञातुं।
  • तृतीया विभक्तेः प्रयोगं करणकारके च विशेषाव्यययोगे च समयनिरन्तर्यबोधे च ज्ञातुं।
  • चतुर्थी विभक्तेः प्रयोगं सम्प्रदानकारके च विशेषधातुयोगे च ज्ञातुं।
  • पञ्चमी विभक्तेः प्रयोगं अपादानकारके च उत्पत्त्यादौ च ज्ञातुं।
  • षष्ठी विभक्तेः प्रयोगं सम्बन्धे च विशेषाव्यययोगे च ज्ञातुं।
  • सप्तमी विभक्तेः प्रयोगं अधिकरणकारके च व्याप्त्यादौ च ज्ञातुं।

Practice, Analyze & Improve

Dont just read—test your knowledge! Unlock the Student Workspace to take chapter tests and get instant performance insights.

Deep Analytics

Peer Comparison

Track Progress

Claim Free Account100% Free • No credit card required

Revision Notes & Summary

Top

अध्याय नोट्स

कारक

  • परिभाषा: वाक्य में क्रिया की सिद्धि में सहायक तत्वों को कारक कहते हैं।
  • प्रकार:
    • कर्ता: स्वतन्त्र रूप से क्रिया करने वाला।
    • कर्म: क्रिया के सम्पादन में कर्ता के सर्वाधिक अभीष्ट।
    • करण: क्रिया की सिद्धि में कर्ता के प्रमुख सहायक।
    • सम्प्रदान: जिसे कुछ दिया जाता है या जिसके लिए कार्य किया जाता है।
    • अपादान: जिससे कोई वस्तु अलग होती है।
    • अधिकरण: क्रिया का आधार।

विभक्ति

  • परिभाषा: शब्दों में लगने वाली विभक्तियाँ सात होती हैं।
  • प्रकार:
    • प्रथमा विभक्ति: कर्तृवाच्य के कर्ता और कर्मवाच्य के कर्म में।
    • द्वितीया विभक्ति: कर्तृवाच्य के वाक्यों के कर्म में।
    • तृतीया विभक्ति: जिसकी सहायता से कार्य किया जाता है।
    • चतुर्थी विभक्ति: सम्प्रदान कारक के योग में।
    • पञ्चमी विभक्ति: अपादान कारक में।
    • षष्ठी विभक्ति: सम्बन्ध में।
    • सप्तमी विभक्ति: अधिकरण कारक में।

प्रथमा विभक्ति

  • उदाहरण: रामः पुस्तकं पठति।

द्वितीया विभक्ति

  • उदाहरण: वैष्णवी चित्रं पश्यति।

तृतीया विभक्ति

  • उदाहरण: रचना कलमेन पत्रं लिखति।

चतुर्थी विभक्ति

  • उदाहरण: पिता पुत्राय पुस्तकं यच्छति।

पञ्चमी विभक्ति

  • उदाहरण: गङ्गा हिमालयात् प्रभवति।

षष्ठी विभक्ति

  • उदाहरण: रामस्य पुस्तकम्।

सप्तमी विभक्ति

  • उदाहरण: वृक्षे फलानि सन्ति।
Do you belong in the Top 10%?

Our analytics show that most students struggle with specific concepts in Karak aur vibhakti. Take a free diagnostic test to generate your personal Learning DNA profile.

Practice Test – MCQs, True/False

Top

Multiple Choice Questions

A.

प्रथमा विभक्ति

B.

द्वितीया विभक्ति

C.

पञ्चमी विभक्ति

D.

षष्ठी विभक्ति
Correct Answer: C

Solution:

अपादान कारकस्य प्रयोगे पञ्चमी विभक्ति भवति। यथा - 'वृक्षात् पत्राणि पतन्ति' इत्यत्र 'वृक्षात्' अपादान कारकः अस्ति।

Chapter Concept:

पञ्चमी विभक्ति

A.

कर्म

B.

करण

C.

सम्प्रदान

D.

अपादान
Correct Answer: B

Solution:

करण कारकः क्रिया कर्तृकृत्या भवति।

Chapter Concept:

कारक

A.

कर्तृ कारकः

B.

कर्म कारकः

C.

करण कारकः

D.

अपादान कारकः
Correct Answer: C

Solution:

करण कारकः तृतीया विभक्तिः भवति।

Chapter Concept:

विभक्ति

A.

कर्तृ कारक

B.

कर्म कारक

C.

सम्प्रदान कारक

D.

करण कारक
Correct Answer: C

Solution:

सम्प्रदान कारकस्य योगे चतुर्थी विभक्तिः भवति।

Chapter Concept:

चतुर्थी विभक्ति

A.

रामः

B.

पुस्तकं

C.

पठति

D.

न
Correct Answer: A

Solution:

वाक्ये 'रामः पुस्तकं पठति' इत्यस्मिन् 'रामः' कर्ता अस्ति, अतः तत्र प्रथमा विभक्तिः अस्ति।

Chapter Concept:

प्रथमा विभक्ति

A.

प्रथमा

B.

द्वितीया

C.

तृतीया

D.

चतुर्थी
Correct Answer: D

Solution:

सम्प्रदान कारकस्य योगे चतुर्थी विभक्तिः भवति।

Chapter Concept:

चतुर्थी विभक्ति

A.

कर्म

B.

कर्तृ

C.

करण

D.

सम्प्रदान
Correct Answer: C

Solution:

तृतीया विभक्तिः करणकारके प्रयुज्यते।

Chapter Concept:

कारक

A.

अपादान

B.

कर्म

C.

करण

D.

अधिकरण
Correct Answer: A

Solution:

'हिमालयात्' इत्यस्मिन् अपादान कारकः पञ्चमी विभक्त्या निर्दिष्टः अस्ति।

Chapter Concept:

विभक्ति

A.

कर्ता

B.

कर्म

C.

करण

D.

सम्प्रदान
Correct Answer: D

Solution:

'सीतायै' इत्यस्मिन् सम्प्रदान कारकः चतुर्थी विभक्त्या निर्दिष्टः अस्ति।

Chapter Concept:

विभक्ति

A.

सम्बन्धस्य

B.

कर्तुः

C.

कर्मणः

D.

करणस्य
Correct Answer: A

Solution:

षष्ठी विभक्तिः सम्बन्धे प्रयुज्यते।

Chapter Concept:

षष्ठी विभक्ति

Experience the StudyTunnel Method

We do not just give you mock tests. We guide you through a gamified, AI-driven learning path designed to guarantee mastery.

Step 1: Practicing the Concepts

Karak aur vibhakti

Step 2: Master Boss Exam
Locked • Full Phase Assessment
Step 3: Redemption Arena
Locked • AI Weakness Tracker

True or False

Correct Answer: True

Solution:

तृतीया विभक्तिः तस्य प्रयोगः भवति यत्र कार्यं करणेन क्रियते, यथा 'रामः रावणं बाणेन हतवान्'।

Chapter Concept :

तृतीया विभक्ति

Correct Answer: True

Solution:

अपादान कारकस्य प्रयोगे पञ्चमी विभक्तिः भवति, यथा 'वृक्षात् पत्राणि पतन्ति' इत्यत्र 'वृक्षात्' अपादान कारकः अस्ति।

Chapter Concept :

पञ्चमी विभक्ति

Correct Answer: True

Solution:

विभक्तयः सप्त सन्ति: प्रथमा, द्वितीया, तृतीया, चतुर्थी, पञ्चमी, षष्ठी, सप्तमी। एषा विभक्तयः कारक विभक्तिरूपेण उपपद विभक्तिरूपेण च प्रयोग्यन्ते।

Chapter Concept :

विभक्ति

Correct Answer: False

Solution:

कर्तृवाच्यस्य वाक्ये कर्तरि प्रथमा विभक्तिः भवति।

Chapter Concept :

प्रथमा विभक्ति

Correct Answer: True

Solution:

षष्ठी विभक्तिः सम्बन्धं प्रकटयति, यथा 'रामस्य पुत्रः कुशः गच्छति' इत्यत्र 'रामस्य' पदे षष्ठी विभक्तिः अस्ति।

Chapter Concept :

षष्ठी विभक्ति

Correct Answer: True

Solution:

कर्तृवाच्य के कर्ता में प्रथमा विभक्ति का प्रयोग होता है, जैसे 'मोहनः दुग्धं पिबति'।

Chapter Concept :

प्रथमा विभक्ति

Correct Answer: False

Solution:

कर्तृवाच्य वाक्येषु कर्मणि द्वितीया विभक्तिः भवति।

Chapter Concept :

द्वितीया विभक्ति

Correct Answer: True

Solution:

'बाणेन' इत्यत्र बाणस्य सहाय्येन रावणं हन्यते, अतः तृतीया विभक्तिः उचितम्।

Chapter Concept :

तृतीया विभक्ति

Correct Answer: True

Solution:

अपादान कारकस्य प्रयोगे पञ्चमी विभक्तिः भवति। उदाहरणं - 'वृक्षात् पत्राणि पतन्ति'।

Chapter Concept :

पञ्चमी विभक्ति

Correct Answer: True

Solution:

षष्ठी विभक्तिः सम्बन्धं दर्शयति।

Chapter Concept :

षष्ठी विभक्ति

AI Learning Assistant
Top

I can help you understand Karak aur vibhakti better. Ask me anything!

Summarize the main points of Karak aur vibhakti.
What are the most important terms to remember here?
Explain this concept like I'm five.
Give me a quick 3-question practice quiz.
StudyTunnel Methodology

We dont just provide random mock tests. Our AI-driven, phase-wise learning system is designed to guarantee mastery from your first chapter to your final exam.

1
Master the Concepts

Start with chapter notes, formulas, and common exam mistakes. Practice with thousands of MCQs, True/False, and Descriptive questions with instant solutions.

2
Conquer Boss Exams

Once you master individual chapters, unlock Phase-wise Boss Exams. These milestone tests simulate the actual exam environment to test your retention across multiple subjects.

3
The Redemption Arena

The ultimate learning hack. Our AI tracks every mistake you make and dynamically generates custom tests targeting your weak points until you achieve 100% accuracy.