Upasarg

Action Plan Notes Questions Mock-Test

Study Action Plan (Sorted by Difficulty)

उपसर्ग

Accuracy: 0%

Total Attempted0

Total Correct0

Total Incorrect0

Difficulty Level:

High

उपसर्गप्रयोगेण शब्दनिर्माणम्

Accuracy: 0%

Total Attempted0

Total Correct0

Total Incorrect0

Difficulty Level:

High

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

Accuracy: 0%

Total Attempted0

Total Correct0

Total Incorrect0

Difficulty Level:

High

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

Accuracy: 0%

Total Attempted0

Total Correct0

Total Incorrect0

Difficulty Level:

High

सार्थकवाक्य निर्माण

Accuracy: 0%

Total Attempted0

Total Correct0

Total Incorrect0

Difficulty Level:

High

Learning Objectives

Top

Learning Objectives

उपसर्गानां प्रयोगेन धात्वर्थस्य परिवर्तनं अवगन्तुं।
उपसर्गप्रयोगेण नूतनशब्दनिर्माणं कर्तुं।
उपसर्गयुक्तधातुप्रयोगं वाक्येषु कर्तुं।
उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणं कर्तुं।
उपसर्गैः धातुभिः च संयुज्य सार्थकवाक्यानि रचयितुं।

Practice, Analyze & Improve

Dont just read—test your knowledge! Unlock the Student Workspace to take chapter tests and get instant performance insights.

Deep Analytics

Peer Comparison

Track Progress

Claim Free Account100% Free • No credit card required

Revision Notes & Summary

Top

अध्याय नोट्स

उपसर्ग

उपसर्ग: धातु रूपों तथा धातुओं से निष्पन्न शब्दरूपों से पूर्व प्रयुक्त होकर उनके अर्थ का परिवर्तन करने वाले शब्दों को उपसर्ग कहते हैं।
- उदाहरण: 'प्र' उपसर्ग 'हार' शब्द में जुड़कर 'प्रहार' बनाता है।

उपसर्गप्रयोगेण शब्दनिर्माणम्

उपसर्गों के प्रयोग से शब्दनिर्माण: उपसर्गों के प्रयोग से विभिन्न धातुओं के साथ नए शब्दों का निर्माण होता है।
- उदाहरण: 'प्रभवति', 'पराजयते', 'संस्करोति'।

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

धातु प्रयोग में उपसर्ग: उपसर्गयुक्त धातुओं का वाक्य में प्रयोग करने के लिए धातुरूप के सामान्य प्रयोग में पदनिर्माण कर उपसर्ग जोड़ना आवश्यक है।
- उदाहरण: गङ्गा हिमालयात् प्रभवति। सैनिक: शत्रून् पराजयते।

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

उपसर्ग और धातु का पृथक्करण: उपसर्ग और धातु को पृथक् करके उनके संयोजन से बने शब्दों का विश्लेषण करना।
- उदाहरण: 'उत्तिष्ठतु' में 'उत्' उपसर्ग और 'तिष्ठ' धातु।

सार्थकवाक्य निर्माण

सार्थक वाक्य रचना: उपसर्गों और धातुओं के संयोजन से सार्थक वाक्य रचना करना।
- उदाहरण: शिष्यः अध्ययनार्थं गुरुम् उपगच्छति।

उपसर्गानां उदाहरणानि

प्रमुख उपसर्ग:
- प्र: प्रभवति, प्रकर्षः
- परा: पराजयते, पराभवति
- सम्: संस्करोति, सङ्गच्छते
- अनु: अनुगच्छति, अनुकरोति
- अव: अवगच्छति, अवतरति
- निर्: निर्गच्छति, निराकरोति
- वि: विजयते, विहरति
- आङ्: आकण्ठम्, आजीवनम्
- नि: निगदति, निपतति
- अधि: अधिराजते, अधिशेते
- अति: अतिवादः, अत्याचारः
- सु: सुपुत्रेण, सुशोभते
- उत्: उड्डयते, उत्पतितः
- अभि: अभिगच्छति, अभ्यागतः
- प्रति: प्रत्युपकारः, प्रत्यवदत्
- परि: परित्यजामि, परिवर्तनम्
- उप: उपगच्छति, उपहरति
- अपि: अपिदधाति

अभ्यास

उपसर्ग पृथक्करण: पदों में उपसर्ग और धातु को पृथक् करें।
उपसर्ग संयोजन: दिए गए उपसर्गों के साथ धातुओं का संयोजन कर सार्थक पदों का निर्माण करें।

Do you belong in the Top 10%?

Our analytics show that most students struggle with specific concepts in Upasarg. Take a free diagnostic test to generate your personal Learning DNA profile.

Practice Test – MCQs, True/False

Top

Multiple Choice Questions

आगमनम्

अनुगमनम्

उपगमनम्

अवगमनम्

Correct Answer: B

Solution:

'अनु' उपसर्गेण 'गम्' धातुं संयोज्य 'अनुगच्छति' इति शब्दः भवति, यस्य अर्थः 'पीछे जाना' अस्ति।

Chapter Concept:

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

सम्

नि

आ

प्र

Correct Answer: A

Solution:

'संस्कार' इत्यस्मिन् पदे 'सम्' उपसर्गः प्रयुक्तः अस्ति।

Chapter Concept:

उपसर्ग

आगच्छति

उपगच्छति

अनुगच्छति

अवगच्छति

Correct Answer: A

Solution:

उपसर्ग 'आ' धातु 'गम्' सह योजितः 'आगच्छति' इत्यस्य अर्थं 'आना' इति भवति।

Chapter Concept:

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

प्रहार

संहार

विहार

परिहार

Correct Answer: C

Solution:

धातु 'हार' उपसर्गेण 'वि' युक्तः 'विहार' इत्यस्य अर्थं 'घूमना' इति भवति।

Chapter Concept:

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

प्र

आ

सम्

वि

Correct Answer: A

Solution:

'प्र' उपसर्गः 'हार' शब्दे प्रयुक्तः 'प्रहार' इति शब्दं निर्माति।

Chapter Concept:

उपसर्ग

विलम्बितः

दुर्हरणम्

सुग्रहणम्

अनुग्रहणम्

Correct Answer: B

Solution:

'दुर्' उपसर्गेण युक्तं 'हृ' धातुं 'दुर्हरणम्' इति वाक्यं भवति, यः कठिनं हरणं सूचयति।

Chapter Concept:

सार्थकवाक्य निर्माण

आ

उप

अनु

अव

Correct Answer: D

Solution:

'अव' उपसर्गः 'गच्छति' धातुना सह प्रयुक्तः 'अवगच्छति' इत्यस्य रूपं जनयति, यः अर्थः 'समझना' अस्ति।

Chapter Concept:

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

आगच्छति

उपगच्छति

प्रगच्छति

अनुगच्छति

Correct Answer: C

Solution:

'प्र' उपसर्गेण युक्तं 'गम्' धातुं 'प्रगच्छति' इति वाक्यं भवति।

Chapter Concept:

सार्थकवाक्य निर्माण

आ

उप

अनु

अव

Correct Answer: C

Solution:

'अनु' उपसर्गः 'गच्छति' धातुना सह योजितः सन् 'अनुगच्छति' इति शब्दं निर्माति।

Chapter Concept:

सार्थकवाक्य निर्माण

मारणम्

भोजनम्

नाशः

विहारः

Correct Answer: D

Solution:

'वि' उपसर्गस्य योजनेन 'विहारः' इति अर्थः भवति, यः 'घूमना-फिरना' इत्यर्थे प्रयुज्यते।

Chapter Concept:

सार्थकवाक्य निर्माण

Experience the StudyTunnel Method

We do not just give you mock tests. We guide you through a gamified, AI-driven learning path designed to guarantee mastery.

Step 1: Practicing the Concepts

Upasarg

Step 2: Master Boss Exam

Locked • Full Phase Assessment

Step 3: Redemption Arena

Locked • AI Weakness Tracker

True or False

Correct Answer: False

Solution:

'प्रहार' का अर्थ 'मारना' होता है।

Chapter Concept :

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

Correct Answer: False

Solution:

उपसर्गस्य प्रयोगेण धातुशब्दस्य अर्थे परिवर्तनं भवति, यथा 'आ' उपसर्गः 'हार' शब्दे प्रयुक्तः 'आहार' इति शब्दं निर्माति।

Chapter Concept :

उपसर्ग

Correct Answer: True

Solution:

उपसर्गों के जुड़ने से पद का अर्थ बदल जाता है।

Chapter Concept :

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

Correct Answer: False

Solution:

उपसर्गानां प्रयोगेण धात्वर्थस्य परिवर्तनं भवति, यथा 'हार' धातौ 'प्र' उपसर्गेण 'प्रहार' इति शब्दः निर्मीयते यः 'मारणम्' इत्यर्थं सूचयति।

Chapter Concept :

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

Correct Answer: False

Solution:

उपसर्गः धातुना सह योजितः स्वतंत्ररूपेण न प्रयुज्यते।

Chapter Concept :

उपसर्गप्रयोगेण शब्दनिर्माणम्

Correct Answer: True

Solution:

उपसर्गेण धात्वर्थो बलादन्यत्र नीयते इति व्याकरणे निर्दिष्टम्।

Chapter Concept :

सार्थकवाक्य निर्माण

Correct Answer: True

Solution:

उपसर्गः धातुशब्दस्य पूर्वं प्रयुक्तः तस्य अर्थं परिवर्तयति, यथा 'प्र' उपसर्गः 'हार' शब्दे प्रयुक्तः 'प्रहार' इति शब्दं निर्माति।

Chapter Concept :

उपसर्ग

Correct Answer: False

Solution:

उपसर्गः धातुना सह सन्धि-नियमानुसारं योज्यते इति नियमः अस्ति।

Chapter Concept :

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

Correct Answer: True

Solution:

उपसर्गः धातुशब्दस्य पूर्वं प्रयुक्तः सन् तस्य अर्थं परिवर्तयति, यथा 'प्र' उपसर्गः 'हार' शब्दे प्रयुक्तः 'प्रहार' इति शब्दं निर्माति।

Chapter Concept :

उपसर्ग

Correct Answer: False

Solution:

उपसर्गः धातुना सह प्रयुक्तः शब्दस्य अर्थं परिवर्तयति, यथा 'हार' इति शब्दे 'प्र' उपसर्गेण 'प्रहार' इति शब्दः भवति।

Chapter Concept :

उपसर्गप्रयोगेण शब्दनिर्माणम्

AI Learning Assistant

Top

I can help you understand Upasarg better. Ask me anything!

Summarize the main points of Upasarg.

What are the most important terms to remember here?

Explain this concept like I'm five.

Give me a quick 3-question practice quiz.

Upasarg

Study Action Plan (Sorted by Difficulty)

उपसर्ग

High

उपसर्गप्रयोगेण शब्दनिर्माणम्

High

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

High

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

High

सार्थकवाक्य निर्माण

High

Learning Objectives

Learning Objectives

Practice, Analyze & Improve

Revision Notes & Summary

अध्याय नोट्स

उपसर्ग

उपसर्गप्रयोगेण शब्दनिर्माणम्

उपसर्गयुक्त धातु प्रयोग

उपसर्गानां धातुभ्यः पृथक्करणम्

सार्थकवाक्य निर्माण

उपसर्गानां उदाहरणानि

अभ्यास

Do you belong in the Top 10%?

Practice Test – MCQs, True/False

Multiple Choice Questions

Q1.'गम्' धातुं उपसर्गेण 'अनु' संयोज्य कः अर्थः भवति?

Correct Answer: B

Q2.'संस्कार' इत्यस्मिन् पदे कः उपसर्गः प्रयुक्तः अस्ति?

Correct Answer: A

Q3.उपसर्ग 'आ' युक्तः धातु 'गम्' कस्य अर्थं प्रदर्शयति?

Correct Answer: A

Q4.धातु 'हार' उपसर्गेण 'वि' युक्तः कस्य अर्थं प्रदर्शयति?

Correct Answer: C

Q5.कः उपसर्गः 'हार' शब्दे प्रयुक्तः 'प्रहार' इति शब्दं निर्माति?

Correct Answer: A

Q6.धातु 'हृ' इत्यस्मिन् 'दुर्' उपसर्गं योजयित्वा कः अर्थः भवति?

Correct Answer: B

Q7.निम्नलिखितेषु कः उपसर्गः 'गच्छति' धातुना सह प्रयुक्तः 'समझना' इत्यस्य अर्थं जनयति?

Correct Answer: D

Q8.उपसर्ग 'प्र' धातु 'गम्' इत्यस्मिन् योजयित्वा निर्मितं पदं किम्?

Correct Answer: C

Q9.कः उपसर्गः 'गच्छति' धातुना सह योजितः सन् 'अनुगच्छति' इति शब्दं निर्माति?

Correct Answer: C

Q10.'हार' शब्दे 'वि' उपसर्गस्य योजनेन कः अर्थः भवति?

Correct Answer: D

Experience the StudyTunnel Method

Step 1: Practicing the Concepts

Step 2: Master Boss Exam

Step 3: Redemption Arena

True or False

Q1.धातु में 'प्र' उपसर्ग जुड़ने पर 'प्रहार' का अर्थ 'माला' होता है।

Correct Answer: False

Q2.उपसर्गस्य प्रयोगेण धातुशब्दस्य अर्थे परिवर्तनं न भवति।

Correct Answer: False

Q3.उपसर्गेण धात्वर्थो बलादन्यत्र नीयते।

Correct Answer: True

Q4.उपसर्गानां प्रयोगेण धात्वर्थस्य परिवर्तनं न भवति।

Correct Answer: False

Q5.उपसर्गः धातुना सह योजितः अपि स्वतंत्ररूपेण प्रयुज्यते।

Correct Answer: False

Q6.उपसर्गानां प्रयोगेण धात्वर्थस्य परिवर्तनं भवति।

Correct Answer: True

Q7.उपसर्गः धातुशब्दस्य पूर्वं प्रयुक्तः तस्य अर्थं परिवर्तयति।

Correct Answer: True

Q8.उपसर्गः धातुना सह सन्धि-नियमानुसारं न योज्यते।

Correct Answer: False

Q9.उपसर्गः धातुशब्दस्य अर्थं परिवर्तयति।

Correct Answer: True

Q10.उपसर्गः धातुना सह प्रयुक्तः शब्दस्य अर्थं न परिवर्तयति।

Correct Answer: False

AI Learning Assistant

StudyTunnel Methodology

1

Master the Concepts

2

Conquer Boss Exams

3

The Redemption Arena