Sandhi

Learning Objectives

• दीर्घ-सन्धेः प्रयोगं ज्ञातुम्।
• गुण-सन्धेः नियमं अवगन्तुम्।
• वृद्धि-सन्धेः स्वरूपं बोधयितुम्।
• यण्-सन्धेः प्रयोगं अभ्यासेन अवगन्तुम्।
• पूर्वरूपसन्धेः उदाहरणानि चित्वा तेषां प्रयोगं कर्तुम्।
• अनुनासिकसन्धेः प्रयोगं ज्ञातुम्।
• तुक्-आगम-सन्धेः नियमं अभ्यासेन ज्ञातुम्।
• व्यञ्जनसन्धेः नियमं अवगन्तुम्।
• विसर्गसन्धेः प्रयोगं अभ्यासेन ज्ञातुम्।

अध्याय टिप्पणी

दीर्घ-सन्धिः

• परिभाषा: अत्र द्वयोः स्वरयोः संयोगे दीर्घः स्वरः भवति।
• उदाहरणम्: नीरज + आदित्य = नीरजादित्य।

गुण-सन्धिः

• परिभाषा: अत्र अकारान्तस्य स्वरस्य परे ए, ओ इत्यादीनां स्वराणां संयोगे गुणः स्वरः भवति।
• उदाहरणम्: रमा + ईशः = रमेशः।

वृद्धि-सन्धिः

• परिभाषा: अत्र अकारान्तस्य स्वरस्य परे ऐ, औ इत्यादीनां स्वराणां संयोगे वृद्धिः स्वरः भवति।
• उदाहरणम्: महा + औत्सुक्येन = महोत्सुक्येन।

यण्-सन्धिः

• परिभाषा: अत्र इ, ई, उ, ऊ इत्यादीनां स्वराणां परे यण् स्वरः भवति।
• उदाहरणम्: दीप्तेः + आदित्य = दीप्त्यादित्य।

पूर्वरूपसन्धिः

• परिभाषा: अत्र पदान्ते ए, ओ इत्येतयोः परे अकारस्य आगमने पूर्वरूपं भवति।
• उदाहरणम्: सर्वे + अपि = सर्वेऽपि।

अनुनासिकसन्धिः

• परिभाषा: अत्र वर्गीय वर्णस्य परे अनुनासिकवर्णस्य आगमने स्ववर्गस्य पञ्चमवर्णे परिवर्तनं भवति।
• उदाहरणम्: तत् + नाम = तन्नाम।

तुक्-आगम-सन्धिः

• परिभाषा: अत्र अ, इ, उ, ऋ इत्यादीनां स्वराणां परे छकारस्य आगमने चकारः आगच्छति।
• उदाहरणम्: अनु + छेदः = अनुच्छेदः।

व्यञ्जनसन्धिः

• परिभाषा: अत्र व्यञ्जनवर्णस्य संयोगे विभिन्न परिवर्तनानि भवन्ति।
• उदाहरणम्: जगत् + ईशः = जगदीशः।

विसर्गसन्धिः

• परिभाषा: अत्र विसर्गस्य परे विभिन्न वर्णेषु परिवर्तनं भवति।
• उदाहरणम्: नमः + ते = नमस्ते।