Vakyam

Learning Objectives

• कर्तृवाच्यं, कर्मवाच्यं, भाववाच्यं च वाक्यरचनायाः भेदानां अवगमनं कर्तुम्।
• कर्तृवाच्ये कर्तृप्रधानवाक्येषु कर्तरि प्रथमाविभक्तेः प्रयोगं ज्ञातुम्।
• कर्मवाच्ये कर्मप्रधानवाक्येषु कर्मणि प्रथमाविभक्तेः प्रयोगं ज्ञातुम्।
• भाववाच्ये क्रियायाः प्रथमपुरुषे एकवचनरूपस्य प्रयोगं ज्ञातुम्।
• अकर्मकधातुषु भाववाच्ये परिवर्तनस्य अभ्यासं कर्तुम्।
• क्रियापदपरिवर्तनं कृत्वा वाक्यरचनायाः अभ्यासं कर्तुम्।

अध्याय नोट्स

कर्तृवाच्यं

• कर्तृवाच्ये कर्त्ता प्रधानः भवति।
• कर्तरि प्रथमाविभक्ति: प्रयुज्यते।
• कर्मणि द्वितीया विभक्ति: भवति।
• क्रियारूपं कर्तृपदानुसारं प्रचलति।

कर्मवाच्यं

• कर्मवाच्ये कर्मणः प्रधानता भवति।
• कर्मणि प्रथमा विभक्तिः भवति।
• कर्त्तरि च विभक्ति: भवति।
• क्रियारूपं कर्मपदानुसारं भवति।

भाववाच्यं

• भाववाच्ये क्रिया प्रथमपुरुषे एकवचने भवति।
• अकर्मकधातुषु भाववाच्ये परिवर्तनं भवति।

अकर्मकधातवः

• लज्ज्, ह्री, भू, अस्, विद्, स्था, जागृ, वृध्, एध्, शी, क्षि, भी, जीव्, मृ, स्वप्, क्रीड्, खेल्, रम्, रुच्, दीपू, ज्वल् इत्यादयः अकर्मकधातवः सन्ति।

क्रियापदपरिवर्तनम्

• वाक्येषु क्रियापदं परिवर्त्य वाक्यानि लिखत।
• उदाहरणम्: 'अहं जलं पिबामि' इत्यस्मिन् वाक्ये 'मया जलं पीयते' इति परिवर्तनं भवति।