Sandhih

Learning Objectives

• दीर्घ-सन्धेः प्रयोगं ज्ञातुम्।
• वृद्धि-सन्धेः नियमं अवगन्तुम्।
• पूर्वरूपसन्धेः उदाहरणानि विश्लेषयितुम्।
• व्यञ्जनसन्धेः परिवर्तनं च अवगन्तुम्।
• विसर्गसन्धेः प्रयोगं अभ्यासेन ज्ञातुम्।
• अनुनासिकसन्धेः प्रयोगं अभ्यासेन ज्ञातुम्।
• तुक्-आगम-सन्धेः नियमं अवगन्तुम्।

अध्याय-संक्षेपः

दीर्घ-सन्धिः

• परिभाषा: अकारान्तस्य स्वरस्य परे अकारे आगते दीर्घः सन्धिः भवति।
• उदाहरणम्: नीरज + आदित्य = नीरजादित्य

वृद्धि-सन्धिः

• परिभाषा: अकारान्तस्य स्वरस्य परे ए, ओ स्वरयोः आगते वृद्धिः सन्धिः भवति।
• उदाहरणम्: रमा + ईश = रामेश

पूर्वरूपसन्धिः

• परिभाषा: पदान्ते ए, ओ स्वरयोः परे अकारे आगते पूर्वरूपं भवति।
• उदाहरणम्: सर्वे + अपि = सर्वेऽपि

व्यञ्जनसन्धिः

• परिभाषा: व्यञ्जनवर्णस्य परे अन्यव्यञ्जनवर्णे आगते परिवर्तनं भवति।
• उदाहरणम्: चलत् + अनिशम् = चलदनिशम्

विसर्गसन्धिः

• परिभाषा: विसर्गस्य परे स्वराद्यव्यञ्जनयोः आगते परिवर्तनं भवति।
• उदाहरणम्: नमः + ते = नमस्ते

अनुनासिकसन्धिः

• परिभाषा: वर्गीयवर्णस्य परे अनुनासिकवर्णे आगते पञ्चमवर्णे परिवर्तनं भवति।
• उदाहरणम्: तत् + नाम = तन्नाम

तुक्-आगम-सन्धिः

• परिभाषा: अ, इ, उ, ऋ स्वरान्तस्य परे छकारे आगते चकारस्य आगमः भवति।
• उदाहरणम्: लक्ष्मी + छाया = लक्ष्मीच्छाया

अभ्यासः

• सन्धिविच्छेदः:
  • वानरा: सर्वत्र वृक्षे + अपि = वृक्षेपि
  • के + अत्र = केऽत्र
  • हे शिशोऽत्र = शिशोऽत्र
  • तव + छवि: = तवच्छवि: