Pratyay

Learning Objectives

• प्रत्ययानां स्वरूपं च प्रकारं ज्ञातुम्।
• शतृ-प्रत्ययस्य प्रयोगं परस्मैपदिधातुभिः सह अवगन्तुम्।
• शानच्-प्रत्ययस्य प्रयोगं आत्मनेपदिधातुभिः सह अवगन्तुम्।
• तव्यत्-प्रत्ययस्य प्रयोगं विधिलिङ्लकारस्य अर्थे ज्ञातुम्।
• अनीयर्-प्रत्ययस्य प्रयोगं कर्मवाच्ये ज्ञातुम्।
• मतुप्/वतुप् प्रत्यययोः प्रयोगं युक्तताया: अर्थे ज्ञातुम्।
• त्व-तल्-प्रत्यययोः प्रयोगं भाववाचकत्वे ज्ञातुम्।
• ठक्-प्रत्ययस्य प्रयोगं विशेषणरुपेण ज्ञातुम्।
• स्त्रीप्रत्ययाः पुल्लिङ्गपदानां स्त्रीलिङ्गे परिवर्तनाय ज्ञातुम्।

अध्याय नोट्स

प्रत्ययाः

• प्रत्ययाः धातोः वा शब्दस्य अन्ते योजिताः शब्दांशाः यैः शब्दस्य अर्थः परिवर्तते। प्रत्ययाः त्रिविधाः भवन्ति - कृदन्ताः, तद्धिताः, स्त्रीप्रत्ययाः।

शतृ-प्रत्ययः

• शतृ-प्रत्ययः परस्मैपदिधातुभिः सह प्रयुज्यते। एतेन विशेषणं निर्मीयते।

शानच्-प्रत्ययः

• शानच्-प्रत्ययः आत्मनेपदिधातुभिः सह प्रयुज्यते। एतेन विशेषणं निर्मीयते।

तव्यत्-प्रत्ययः

• तव्यत्-प्रत्ययः विधिलिङ्लकारस्य अर्थे प्रयुज्यते। अस्य प्रयोगेण सम्भावना, अनुमतिः इत्यादयः अर्थाः सूच्यन्ते।

अनीयर्-प्रत्ययः

• अनीयर्-प्रत्ययः कर्मवाच्ये प्रयोगः। एतेन योग्यार्थे धातोः पश्चात् प्रयुज्यते।

मतुप्/वतुप् प्रत्ययः

• मतुप्/वतुप् प्रत्यययोः प्रयोगः युक्तताया: अर्थे भवति। एतेन बुद्धिमान्, धनवान् इत्यादयः शब्दाः निर्मीयन्ते।

त्व-तल्-प्रत्ययौ

• त्व-प्रत्ययः नपुंसकलिङ्गे, तल्-प्रत्ययः स्त्रीलिङ्गे प्रयुज्यते।

ठक्-प्रत्ययः

• ठक्-प्रत्ययः भावार्थे प्रयुज्यते। एतेन विशेषणरुपेण शब्दाः निर्मीयन्ते।

स्त्री-प्रत्ययाः

• स्त्रीप्रत्ययाः पुल्लिङ्गपदानां स्त्रीलिङ्गे परिवर्तनाय प्रयुज्यन्ते। टाप्, ङीप् इत्यादयः प्रत्ययाः।