Learning Objectives
- अन्योक्तीनां स्वरूपं अवगन्तुं।
- शब्दार्थानां विश्लेषणं कर्तुं।
- सन्धिनियमानां प्रयोगं ज्ञातुं।
- सामासिक पदानां विग्रहं कर्तुं।
- कविपरिचयस्य ज्ञानं प्राप्तुं।
- श्लोकानां भावार्थं अन्वयेन सह बोधयितुं।
Anyoktayah
Study Action Plan (Sorted by Difficulty)
Learning Objectives
TopPractice, Analyze & Improve
Dont just read—test your knowledge! Unlock the Student Workspace to take chapter tests and get instant performance insights.
Deep Analytics
Peer Comparison
Track Progress
Claim Free Account100% Free • No credit card required
Revision Notes & Summary
Topअध्याय नोट्स
अन्योक्तयः
- परिभाषा: अन्योक्तिः अप्रत्यक्षरूपेण दोषनिन्दा वा गुणप्रशंसा कथनम्।
- उदाहरणानि: प्रस्तुत पाठे सप्त अन्योक्तीनां सङ्ग्रहः, यत्र राजहंस, कोकिल, मेघ, मालाकार, सरोवर, चातकादीनां माध्यमेन सत्कर्म प्रति प्रेरणा दीयते।
शब्दार्थः
- सरसः: 'of a lake'
- बकसहस्रेण: 'By thousand of herons'
सन्धि
- उदाहरण: 'अन्य+उक्तयः' इति 'अन्योक्तयः'
सामासिक पदानि
- उदाहरण: 'पीतं च तत् पङ्कजम्' इति 'पीतपङ्कजम्'
कविपरिचयः
- पण्डितराजजगन्नाथः: संस्कृतसाहित्यस्य मूर्धन्यः सरसश्च कविः। तस्य 'भामिनीविलासः' इत्यादयः ग्रन्थाः प्रसिद्धाः।
- महाकविमाघः: तस्य 'शिशुपालवधम्' इति महाकाव्यं प्रसिद्धम्।
- भर्तृहरिः: त्रीणि शतकानि सन्ति, शृङ्गारशतकम्, नीतिशतकम्, वैराग्यशतकं च।
श्लोकानां भावार्थः
- उदाहरण: 'तोयैरल्पैरपि वारिदेन' इत्यस्य भावार्थः - अल्पैः जलैः अपि मेघेन कृता उपकारः।
Practice Test – MCQs, True/False
TopMultiple Choice Questions
A.
गङ्गालहरी
B.
शिशुपालवधम्
C.
नीतिशतकम्
D.
भामिनीविलासः
Correct Answer: D
Solution:
पण्डितराजजगन्नाथस्य 'भामिनीविलासः' इति तस्य विविधपद्यानां सङ्ग्रहः अस्ति।
Chapter Concept:
कविपरिचयः
A.
शिशुपालवधम्
B.
नीतिशतकम्
C.
शृङ्गारशतकम्
D.
वैराग्यशतकं
Correct Answer: A
Solution:
महाकविमाघस्य एकमेव महाकाव्यं प्राप्यते 'शिशुपालवधम्' इति।
Chapter Concept:
कविपरिचयः
A.
द्वादश
B.
त्रयोदश
C.
चतुर्दश
D.
पञ्चदश
Correct Answer: B
Solution:
पण्डितराजजगन्नाथस्य त्रयोदश कृतयः प्राप्यन्ते।
Chapter Concept:
कविपरिचयः
A.
विसर्ग सन्धिः
B.
दीर्घ सन्धिः
C.
अच् सन्धिः
D.
यण् सन्धिः
Correct Answer: C
Solution:
'तपन+उष्णतप्तम्' इत्यत्र अच् सन्धिः द्वारा 'तपनोष्णतप्तम्' भवति।
Chapter Concept:
सन्धि
A.
मेघः अल्पजलवृष्ट्या अपि पुष्टिं जनयति।
B.
मेघः केवलं प्रावृषेण्यकाले जलं वर्षयति।
C.
मेघः सदा अधिकं जलं वर्षयति।
D.
मेघः केवलं ग्रीष्मकाले जलं वर्षयति।
Correct Answer: A
Solution:
श्लोके 'तोयैरल्पैरपि वारिदेन' इत्यस्य भावार्थः अस्ति यत् मेघः अल्पजलवृष्ट्या अपि पुष्टिं जनयति।
Chapter Concept:
श्लोकानां भावार्थः
A.
पीतपङ्कजम्
B.
पङ्कजपीतम्
C.
पीतं पङ्कजम्
D.
पङ्कजं पीतम्
Correct Answer: A
Solution:
'पीतं च तत् पङ्कजम्' इत्यस्य समस्तपदं 'पीतपङ्कजम्' भवति।
Chapter Concept:
सामासिक पदानि
A.
राजहंसः
B.
चातकः
C.
कोकिलः
D.
मीनः
Correct Answer: B
Solution:
चातकः वने वसति, पिपासितः म्रियते वा पुरन्दरं याचते।
Chapter Concept:
अन्योक्तयः
A.
दोषनिन्दायाः अप्रत्यक्षरूपेण कथनम्
B.
गुणप्रशंसायाः अप्रत्यक्षरूपेण कथनम्
C.
दोर्निन्दायाः प्रत्यक्षरूपेण कथनम्
D.
गुणप्रशंसायाः प्रत्यक्षरूपेण कथनम्
Correct Answer: A
Solution:
अन्योक्तिः अप्रत्यक्षरूपेण दोषनिन्दा वा गुणप्रशंसा कथनम्।
Chapter Concept:
अन्योक्तयः
A.
कमलम्
B.
जलम्
C.
तडागः
D.
हंसः
Correct Answer: C
Solution:
'सरसः' इत्यस्य अर्थः 'तडागः' अस्ति।
Chapter Concept:
शब्दार्थः
A.
बकसहस्रेण
B.
मयूरसहस्रेण
C.
हंससहस्रेण
D.
कोकिलसहस्रेण
Correct Answer: A
Solution:
एकेन राजहंसेन या शोभा सरसो भवेत्, न सा बकसहस्रेण परितस्तीरवासिना।
Chapter Concept:
अन्योक्तयः
Experience the StudyTunnel Method
We do not just give you mock tests. We guide you through a gamified, AI-driven learning path designed to guarantee mastery.
Step 1: Practicing the Concepts
Anyoktayah
Step 2: Master Boss Exam
Locked • Full Phase AssessmentStep 3: Redemption Arena
Locked • AI Weakness TrackerTrue or False
Correct Answer: True
Solution:
अन्य+उक्तयः इति सन्धिः अन्योक्तयः इति सन्धिविच्छेदः।
Chapter Concept :
सन्धि
Correct Answer: True
Solution:
सप्तमः श्लोकः महाकविभर्तृहरेः नीतिशतकात् उद्धृतः अस्ति, यः पाठे स्पष्टं निर्दिष्टः अस्ति।
Chapter Concept :
सामासिक पदानि
Correct Answer: True
Solution:
पिपासितः+अपि इति सन्धिः पिपासितोऽपि इति सन्धिविच्छेदः।
Chapter Concept :
सन्धि
Correct Answer: True
Solution:
अन्य+उक्तयः इत्यत्र 'अन्य' इत्यस्य अन्तिमः वर्णः 'अ' नास्ति, अपितु 'अ' इत्यस्य सन्धिः 'उ' इत्यस्मिन् वर्णे गुणसन्धिः भवति।
Chapter Concept :
सन्धि
Correct Answer: True
Solution:
अन्योक्तिः अप्रत्यक्षरूपेण दोषनिन्दा वा गुणप्रशंसा कथनं इत्युक्तम्।
Chapter Concept :
अन्योक्तयः
Correct Answer: False
Solution:
अन्य+उक्तयः इत्यत्र सवर्णदीर्घसन्धिः नास्ति, अपितु गुणसन्धिः अस्ति।
Chapter Concept :
सन्धि
Correct Answer: False
Solution:
श्लोकस्य भावार्थः अस्ति यः जलदः अल्पजलैः अपि तरोः पुष्टिं करोति, सः प्रावृषेण्येन धारासारान् विकिरता वारिदेन समः न भवति।
Chapter Concept :
श्लोकानां भावार्थः
Correct Answer: True
Solution:
पण्डितराजजगन्नाथः शाहजहाँनामकेन मुगुलशासकेन स्वराजसभायां सम्मानितः।
Chapter Concept :
कविपरिचयः
Correct Answer: True
Solution:
श्लोकस्य भावार्थः यः अस्ति, सः करुणया अल्पैः जलैः तरोः पुष्टिः इति स्पष्टं वदति।
Chapter Concept :
श्लोकानां भावार्थः
Correct Answer: True
Solution:
'सरसः' इत्यस्य अर्थः 'of a lake' इति स्पष्टं प्रदत्तम् अस्ति।
Chapter Concept :
शब्दार्थः
I can help you understand Anyoktayah better. Ask me anything!
Summarize the main points of Anyoktayah.
What are the most important terms to remember here?
Explain this concept like I'm five.
Give me a quick 3-question practice quiz.