Anyoktayah

Learning Objectives

• अन्योक्तीनां स्वरूपं अवगन्तुं।
• शब्दार्थानां विश्लेषणं कर्तुं।
• सन्धिनियमानां प्रयोगं ज्ञातुं।
• सामासिक पदानां विग्रहं कर्तुं।
• कविपरिचयस्य ज्ञानं प्राप्तुं।
• श्लोकानां भावार्थं अन्वयेन सह बोधयितुं।

अध्याय नोट्स

अन्योक्तयः

• परिभाषा: अन्योक्तिः अप्रत्यक्षरूपेण दोषनिन्दा वा गुणप्रशंसा कथनम्।
• उदाहरणानि: प्रस्तुत पाठे सप्त अन्योक्तीनां सङ्ग्रहः, यत्र राजहंस, कोकिल, मेघ, मालाकार, सरोवर, चातकादीनां माध्यमेन सत्कर्म प्रति प्रेरणा दीयते।

शब्दार्थः

• सरसः: 'of a lake'
• बकसहस्रेण: 'By thousand of herons'

सन्धि

• उदाहरण: 'अन्य+उक्तयः' इति 'अन्योक्तयः'

सामासिक पदानि

• उदाहरण: 'पीतं च तत् पङ्कजम्' इति 'पीतपङ्कजम्'

कविपरिचयः

• पण्डितराजजगन्नाथः: संस्कृतसाहित्यस्य मूर्धन्यः सरसश्च कविः। तस्य 'भामिनीविलासः' इत्यादयः ग्रन्थाः प्रसिद्धाः।
• महाकविमाघः: तस्य 'शिशुपालवधम्' इति महाकाव्यं प्रसिद्धम्।
• भर्तृहरिः: त्रीणि शतकानि सन्ति, शृङ्गारशतकम्, नीतिशतकम्, वैराग्यशतकं च।

श्लोकानां भावार्थः

• उदाहरण: 'तोयैरल्पैरपि वारिदेन' इत्यस्य भावार्थः - अल्पैः जलैः अपि मेघेन कृता उपकारः।