Learning Objectives

• Understand the concept of the ल्यप्-प्रत्यय and its application in Sanskrit grammar.
• Identify and transform verbs using the ल्यप्-प्रत्यय in various contexts.
• Analyze sentences to determine the correct usage of verbs with the ल्यप्-प्रत्यय.
• Apply the principles of धातु (root) and उपसर्ग (prefix) in constructing sentences.
• Recognize the importance of context in the application of grammatical rules.
• Develop skills in sentence transformation and verb conjugation in Sanskrit.

लट्-लकारक्रिया

प्रकृति-प्रत्ययविभागः

ल्यबन्तरूपम्

उदाहरणानि:

• आगच्छति (आ + गम् + ल्यप्) - आगत्य/आगम्य
  • आगमनं कृत्वा छात्रः विद्यालयम् आगत्य संस्कृतं पठति।
• सः ग्रन्थालयात् ग्रन्थम् आनयति (आ + नी + ल्यप्) - आनीय
  • आनयनं कृत्वा आनिय पठति।
• सुरेशः प्रातः उत्थाय (उत् + स्था + ल्यप्) - उत्थाय
  • उत्थानं कृत्वा मातापितरौ नमति।
• शिष्यः गुरुं प्रणम्य (प्र + नम् + ल्यप्) - प्रणम्य/प्रणत्य
  • प्रणामं कृत्वा पठति।
• सज्जनः दुःखितजनान् उपकरोति (उप + कृ + ल्यप्) - उपकृत्य
  • उपकारं कृत्वा उपकृत्य मोदते।
• अध्यापकः चित्रं निर्दिश्य (निर् + दिश् + ल्यप्) - निर्दिश्य
  • निर्देशं कृत्वा पाठयति।
• छात्रः ध्येयं निश्चित्य (निस् + चि + ल्यप्) - निश्चित्य
  • निश्चयं कृत्वा अध्ययनं करोति।
• अहं पुस्तकं विस्मृत्य (वि + स्मृ + ल्यप्) - विस्मृत्य
  • विस्मरणं कृत्वा परिष्करोति।
• परिष्करोति (परि + कृ + ल्यप्) - परिष्कृत्य
  • परिष्कारं कृत्वा परिष्कृत्य वदति।

पाठे प्रयुक्तेन उपयुक्तपदेन रिक्तस्थानं पूरयत

• सर्वैः एकचित्तीभूय
• जालापहारकान् तान्
• अस्माकं मित्रं
• हिरण्यकः कपोतानाम्
• यतोहि विपत्काले उड्डीयताम्।

उदाहरणानुसारम् उपसर्गयोजनेन क्त्वा-स्थाने ल्यप्-प्रत्ययस्य प्रयोगं कृत्वा पदानि परिवर्तयत

• छात्रः गृहं गत्वा भोजनं करोति।
• माता वस्त्राणि क्षालयित्वा पचति।
• शिक्षकः श्लोकं लिखित्वा पाठयति।
• रमा स्थित्वा गीतं गायति।
• शिष्यः सर्वदा गुरुं नत्वा पठति।
• लेखकः आलोचनं कृत्वा लिखति।

नीतिवचनं

• लघूनाम् अपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका भवति।
• विपदि धैर्यमथाभ्युदये क्षमा, सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः।
• यशसि चाभिरुचिर्व्यसनं श्रुतौ प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम्।